26/7/14

Το σιδηρουργείο του Χαίντελ...

Ένα μικρό μόνο μέρος από τις συλλογές της μουσικής για τσέμπαλο δημοσιεύθηκαν κατά τη διάρκεια της ζωής του Georg Frideric Handel (το υπόλοιπο διατηρείται σε χειρόγραφα αντίτυπα και μερικά αυτόγραφα), οι δε ημερομηνίες έκδοσής τους έχουν ελάχιστη αντιστοιχία με τις ημερομηνίες σύνθεσης.
Ο σημαντικότερος τόμος μεταξύ των τυπωμένων με έκδοση του ίδιου του Χαίντελ, είναι μια σειρά από σουίτες: Suites de piè ces pour le clavecin, Premier Volume  του 1720.
Σ’ έναν πρόλογό του ο Handel εξήγησε ότι ένιωθε “υποχρεωμένος να δημοσιεύσει μερικά από τα ακόλουθα μαθήματα εξαιτίας λαθραίων και εσφαλμένων αντιγράφων τους που είχαν φτάσει στο εξωτερικό” (προφανώς αναφερόταν σε πειρατική έκδοση υπό τον Jeanne Roger στο  Άμστερνταμ, περίπου την ίδια εποχή (χωρίς να  είναι σαφής ποια προηγήθηκε).
Η πλέον δημοφιλής σουίτα από την παραπάνω σειρά είναι η Νο.5 σε Μι μείζονα, HWV 430 και πιο συγκεκριμένα το τελευταίο από τα 4 μέρη της, με τίτλο Air and Variations

Το πώς αυτή η Air (πάνω στην οποία χτίστηκαν οι παραλλαγές) κατέληξε να λέγεται… Harmonious Blacksmith, χρειάστηκε πολύ φαντασία˙ σίγουρα όχι του Χαίντελ. Για πολλά χρόνια το κομμάτι ήταν δημοσιευμένο ως Handel's Fifth Favorite Lesson from his first Suite de PiecesΞεχώρισε από την υπόλοιπη σουίτα και άλλαξε όνομα…


Air and Variations με τσέμπαλο  

ή αν προτιμάτε μια πολύ ωραία εκτέλεση
με κιθάρα (αισθητικής Κερτσόπουλου) από την Σμαρώ Γρηγοριάδου


Γιατί όμως Harmonious Blacksmith (Αρμονικός Σιδηρουργός);
Ι. Περνούσε, λέει, τυχαία ο Χαίντελ έξω από ένα σιδηρουργείο και άκουσε τον σιδερά να μουρμουρίζει τη γνωστή air την ώρα που σφυροκοπούσε ρυθμικά το αμόνι του...
Αυτά έγραψε ο Richard Clark στις Αναμνήσεις από τον Χαίντελ, που δημοσίευσε μια μέρα του 1836. Υποστηρίζει δε πως ο σιδεράς, ονόματι Powell, είχε το σιδηρουργείο του κοντά στο Edgware του Λονδίνου, και μάλιστα, ο Clark, έγραψε στην ταφόπετρά του… “Στη μνήμη του William Powell, the Harmonious Blacksmith, ο οποίος θάφτηκε την 27η Φεβρουαρίου του 1780, σε ηλικία 78 χρόνων. Υπήρξε ενοριακός υπάλληλος κατά τη διάρκεια θανάτου του, όταν οργανίστας της εκκλησίας αυτής ήταν ο Handel. Ανεγέρθη με συνδρομές, το Μάϊο του 1868...".

ΙΙ. Λίγους μήνες μετά τη δημοσίευση των Αναμνήσεων, ο Clark συναντά τον J.W. Windsor από το Bath, φαν του Χαίντελ που γνώριζε όλα τα δημοσιευμένα του έργα, και του είπε πως όλα αυτά περί σιδερά και αμονιού είναι παραμύθια της χαλιμάς! Κι ότι ο αρχικός εκδότης του Handel's Fifth favourite Lesson from his first Suite de Pieces (που μετονομάσθηκε σε Harmonious Blacksmith), ήταν κάποιος στο Bath, με το όνομα Lintern, τον οποίο γνώριζε προσωπικά. Και ότι τον είχε ρωτήσει  για τη νέα ονομασία του κομματιού, και του απάντησε πως ήταν ψευδώνυμο που ο ίδιος έδωσε στον εαυτό του, επειδή είχε μεγαλώσει σιδεράς και στη συνέχεια στράφηκε προς τη μουσική. Και πως το συγκεκριμένο κομμάτι ήταν αυτό που συνεχώς αναζητούσε να παίξει. Το τύπωσε, λοιπόν, ξεχωριστά απ’ το υπόλοιπο έργο, γιατί έτσι θα μπορούσε να πουλήσει περισσότερα αντίγραφα και να έχει περισσότερο κέρδος.
Η 2η αυτή εκδοχή, είναι βέβαια πιο πειστική γιατί έχει γραφτεί στην 1η έκδοση του έγκριτου μουσικού λεξικού Grove (το 1889) από τον μουσικο-ιστορικό κύρους, τον William Chappell. Ωστόσο, δεν βρέθηκε αντίγραφο του κομματιού της έκδοσης του Lintern στο Βρετανικό Μουσείο…

Ως προς την πατρότητα της μελωδίας της Air, γράφτηκαν διάφορα μετά το θάνατο του Handel:
Ότι ήταν δημιούργημα του Βιεννέζου συνθέτη και κλαβενίστα, G.C.Wagenseil. Εντελώς αβάσιμος ισχυρισμός, αφού ήταν μόλις πέντε ετών όταν τυπώθηκε για πρώτη φορά το κομμάτι από τον Χαίντελ…
Κι ότι σχεδόν η ίδια Air (αλλά σε ελάσσονα τρόπο) βρίσκεται σε μια bourrée κάποιου Richard Jones (χωρίς και πάλι να είναι γνωστό ποια προηγείται)
Το βέβαιο είναι ότι, απόσπασμα της όπερας Almira του ίδιου του Handel (γραμμένη 16 χρόνια πριν τη δημοσίευση της Air) μοιάζει πολύ με την air. Και απ’ ό,τι γράφεται, υπάρχουν αρκετές πρώιμες χειρόγραφες εκδόσεις του κομματιού σε άλλη τονικότητα, με τίτλο Chaconne. Σύμφωνα δε με το Grove's Dictionary of Music and Musicians, το Air and Variations είναι μια υπέροχη αναθεωρημένη έκδοση μιας προηγούμενης συλλογής παραλλαγών σε Σολ μείζονα.  

Όπως και να'χει, σε όλες τις εποχές οι συνθέτες δανείζονται ή καλύτερα επαναχρησιμοποιούν μελωδίες - είτε παλιές δικές τους είτε άλλων συνθετών - ως βάση μιας καινούργιας σύνθεσης... Ακόμα κι ο μεταγενέστερος του Handel,  Beethoven, χρησιμοποίησε παρόμοιο θέμα της air για μια διμερή φούγκα για εκκλησιαστικό όργανο…Ούτε το κύρος τους ως συνθέτες μειώνεται αλλά μας δίνεται και η δυνατότητα να συγκρίνουμε διάφορους τρόπους επεξεργασίας του ίδιου μουσικού υλικού. 

Ολόκληρη η Suite No5 in E major, HWV 430 
Prelude, Allemande, Courante, Air & Variations

Μια ωραία διασκευή του... harmonious Blacksmith για πνευστά

.

22/7/14

Παράθυρο στη Φύση

Διήμερο του Άη-Λια
κι ανοίξαμε παράθυρο στη Φύση
οι αισθήσεις να χορτάσουν
και η φαντασία επίσης
Το πεύκο παντού
η μυρωδιά του έντονη...
το αίμα του αργοκυλάει...
...και το ρετσίνι του ποτάμι απ' τις πληγές


Στράφοι Ευβοίας
Ο εντοπισμός τους δύσκολος σε χάρτη
μα η αναζήτησή μας δεν πήγε στράφι...
Μικρός ορεινός οικισμός με 10 σπίτια όλα κι όλα πνιγμένα στο πράσινο
 με τα περβολικά
και τα λουλούδια στις αυλές τους



Η πρώτη εξόρμηση... ποδαράτη
Για λίγο ξαποστάσαμε...
και βαρέσαμε συναγερμό
μα... μη ρωτάς για ποιον κτυπά η καμπάνα...
video



  Η δεύτερη εξόρμηση... τροχάτη

Μέσω μιας αξιόλογης παρέμβασης του δασαρχείου Λίμνης
- με μονοπάτια, σκαλιά και παγκάκια -
αρχίζει η κατάβαση
Τα μονοπάτια διακλαδίζονται καθώς 
σύμφωνα και με τον χάρτη του Δασαρχείου 
δύο λίμνες σχηματίζονται στην κοίτη του ποταμού Σηπιά
Ακολουθούμε το πρώτο...
και το μέλλον μέσα απ' τις φυλλωσιές...
προμηνύεται λαμπρόν!
και ιδού! 
Ο καταρράκτης του Δρυμώνα
και ο περιβάλλων χώρος
  
 
video

Η ανηφόρα μάς περιμένει...
 
για να μας υποδείξει στην απέναντι πλευρά του δρόμου
μία επίσης δελεαστική οικοτουριστική διαδρομή
 μέσα στο πυκνό δάσος από κωνοφόρα του Ξηρού Όρους...


Ένα είναι το σίγουρο: πως η περιοχή κρύβει πάμπολλες φυσικές ομορφιές

Γι αυτό κι εμείς  π ρ ο σ ω ρ ι ν ά  κλείνουμε το παράθυρο... 





22/5/14

Καφεδάκι με τον Μπαχ!



Αιθιοπικές οι ρίζες του καφέ. Ταξίδεψε στην Υεμένη όπου άνοιξαν και τα πρώτα καφεποτεία. Στην Ευρώπη έφτασε μέσω της Βενετίας, που διατηρούσε ισχυρές εμπορικές σχέσεις με τον Αραβικό κόσμο. Αρχικά, τόσο στη Ανατολή όσο και στη Δύση, τα καφεποτεία αυτά ήταν στο στόχαστρο των, πάσης φύσεως αρχών, εξαιτίας του ότι ήταν τόποι συνάθροισης, διασκέδασης και τζόγου αλλά και πολιτικών συζητήσεων και δραστηριοτήτων. Αργότερα, ένα από τα λάφυρα Πολωνών, Αυστριακών και Γερμανών μετά την νίκη τους στη Βιέννη το 1683 λέγεται πως ήταν πολλά σακιά καφέ που άφησαν πίσω τους οι Οθωμανοί. 
Ήταν τότε περίπου που γεννήθηκε κι ο Johann Sebastian Bach (1685-1750)…

Δεν ξέρω αν ήτο καφεπότης ο Ιωάννης, πάντως σύχναζε σε καφεποτείον και μάλιστα αφιέρωσε στον καφέ μια καντάτα 25 περίπου λεπτών· την Cantata BWV 211 άλλως Coffee Cantata! Ο πρωτότυπος τίτλος είναι Schweigt stille, plaudert nicht (Ήσυχα, μην φλυαρείτε...) και γράφτηκε  μεταξύ 1732 και 1734, τότε που ο Μπαχ ανέλαβε τη διεύθυνση ενός από τα σημαντικότερα ορχηστρικά σύνολα της Λειψίας, το Collegium Musicum, όπου συμμετείχαν κυρίως σπουδαστές μουσικής ανώτερου επιπέδου, και απ’ το οποίο αναδείχθηκαν κορυφαίοι εκτελεστές. Εμφανιζόταν, λοιπόν, ο Μπαχ με την ορχήστρα του δυο φορές τη βδομάδα στο κεντρικό καφενείο της πόλης, Zimmerman's Coffee House, όπου είχε την ευκαιρία να παρουσιάζει –πλην της θρησκευτικής- και την κοσμική μουσική του. Βαθιά θρησκευόμενο άτομο με τα θρησκευτικά του έργα ευθυγραμμισμένα με τα ήθη της εποχής του. Ωστόσο, και ίσως λόγω της εδραιωμένης θέσης του, τον 'έπαιρνε΄ να σατιρίσει και κάποιο κοινωνικό πρόβλημα...

Βρισκόμαστε, λοιπόν, στη Λειψία όπου τα καφεποτεία του κοσμάκη συναγωνίζονταν τα σαλόνια του αριστοκρατικού savoir vivre. Ο μονάρχης της Πρωσίας, Φρειδερίκος ο Μέγας, θέλησε να εμποδίσει τις εισαγωγές του καφέ, όχι μόνο γιατί τα καφε-στέκια αποτελούσαν σημείο κοινωνικών συνευρέσεων, αλλά και γιατί γινόταν ολοένα και μεγαλύτερη αφαίμαξη του πλούτου της Πρωσίας χάριν των ξένων εξαγωγέων. Καταδίκασε, λοιπόν, τον καφέ και προέτρεψε τον λαό να πίνει… μπίρα. Η καφε-μόδα, όμως, είχε ήδη καθιερωθεί και η δημόσια κατακραυγή τελικά τον ανάγκασε να αλλάξει γνώμη…

Κάπως έτσι κατέληξε και η σύντομη ιστορία που αφηγείται η καφε-καντάτα του Μπαχ με θέμα τον εθισμό στον καφέ. Απ’ τις λίγες κοσμικές καντάτες του, την έγραψε για τρεις σόλο φωνές (σοπράνο, τενόρο και μπάσο), έγχορδα, φλάουτο και basso continuo. Θα μπορούσε να ονομαστεί και μίνι κωμική όπερα - είδος που δεν είχε ασχοληθεί καθόλου ο Μπαχ. Το λιμπρέτο γράφτηκε από τον Picander (ψευδώνυμο του Christian Friedrich Henrici) με τον οποίο συνεργάστηκε και σε άλλα του έργα. Αφορά το πάθος της κόρης Lieschen για τον καφέ και τη μάχη του πατέρα της, Schlendrian, να την αποκόψει από την απρεπή -για νερά κορίτσια- συνήθεια. Απειλεί να της στερήσει το φαΐ, τα ρούχα κι ό,τι δήποτε άλλο την ευχαριστεί. Την εκβιάζει, ακόμη, λέγοντάς της πως θα την 'αφήσει στο ράφι' αν δεν παραιτηθεί του καφέ. Η κόρη φαίνεται να το σκέφτεται, αφήνει τον μπαμπά να ψάχνει για γαμπρό, μα σε κάθε επίδοξο μνηστήρα λέει κρυφά πως δεν θα τον παντρευτεί αν δεν συμφωνήσει εκ των προτέρων να της επιτρέπει να πίνει καφέ! Η συνέχεια... στο τέλος...

Ακούστε αλλά και δείτε ολόκληρη την απολαυστική Καντάτα του Καφέ

Αναλυτικά η καντάτα
Κίνηση
Τίτλος
Χαρακτήρες
Σύνοψη
1
Recitativo: Schweigt stille
Αφηγητής
Ο αφηγητής παροτρύνει το κοινό να ησυχάσει και να δώσει προσοχή προτού παρουσιάσει τον Schlendrian και την Lieschen.
2
Άρια: Hat man nicht mit seinen Kindern
Schlendrian
Ο Schlendrian τραγουδάει πως η κόρη του αρνείται να τον υπακούσει παρόλο που της έχει πει 1000 φορές.
3
Recitativo: Du böses Kind
Schlendrian & Lieschen
Ο Schlendrian ζητά ακόμη μια φορά από την κόρη του να σταματήσει να πίνει καφέ, ενώ η Lieschen παροτρύνει τον πατέρα της να ηρεμήσει.
4
Aria: Ei! Wie schmeckt der Kaffee süße
Lieschen
Η Lieschen τραγουδά ένα ερωτικό τραγούδι στον καφέ της.
5
Recitativo: Wenn du mir nicht den Kaffee läßt
Schlendrian & Lieschen
Ο Schlendrian απαιτεί από την κόρη του να σταματήσει να πίνει καφέ, εκβιάζοντάς την ότι δεν θα της δίνει πλέον φαΐ, ή ότι θα της στερεί τα ρούχα της και τις άλλες απολαύσεις της. Η Lieschen ωστόσο δεν φαίνεται να του δίνει σημασία.
6
Aria: Mädchen, die von harten Sinnen
Schlendrian
Σε αυτό τον λυρικό μονόλογο, ο Schlendrian προσπαθεί να εντοπίσει το αδύνατο σημείο της κόρης του, προκειμένου να μεταστρέψει εντελώς τα αισθήματά της για τον καφέ και να μην ξαναπιεί ποτέ.
7
Recitativo: Nun folge, was dein Vater spricht!
Schlendrian & Lieschen
Ο Schlendrian απειλεί την κόρη του ότι δεν θα την αφήσει να παντρευτεί αν αποτύχει να σταματήσει να πίνει καφέ, η Lieschen παροδικά αλλάζει ρότα.
8
Aria: Heute noch, lieber Vater
Lieschen
Η Lieschen ευχαριστεί τον πατέρα της που προσφέρεται να της βρει σύζυγο και ορκίζεται να μην ξαναπιεί καφέ τη στιγμή που θα έχει βρει αγαπημένο
9
Recitativo: Nun geht und sucht der alte Schlendrian
Αφηγητής
Ο αφηγητής επισημαίνει ότι ενώ ο Schlendrian πηγαίνει να βρει γαμπρό στη κόρη του, αυτή κρυφά λέει στους επίδοξους μνηστήρες της ότι πρέπει να της επιτρέψουν να πίνει καφέ αν θέλουν πράγματι να την παντρευτούν.
10
Trio: Die Katze läßt das Mausen nicht
Όλοι
Και οι τρεις χαρακτήρες τραγουδούν το ηθικό δίδαγμα της ιστορίας ότι "το να πίνει κανείς καφέ είναι φυσιολογικό".


Τελικά, αφηγητής, μπαμπάς και κόρη τραγουδούν ολ τουγκεδερ το:
τι πιο φυσικό να πίνει κανείς καφέ! 

Τέλος! 



Μια τζούρα καφέ την ημέρα
κάνει το γιατρόνε πέρα... 
Αιθιοπική παροιμία :) 
Στην υγειά σας!



27/3/14

Φεγγαράκι μου λαμπρό...


Τα εγγλεζάκια το λένε Twinkle, Twinkle Little Starτα γαλλάκια Ah vous dirai-je, Maman, τα ελληνόπουλα  Φεγγαράκι μου λαμπρό. Ε, ήρτεν η ώρα να ανακαλύψουμε τις ρίζες του...


Το παραδοσιακό τραγούδι Twinkle,twinkle little Star, βασίστηκε στο ποίημα The Star, γραμμένο το 1806 από την Αγγλίδα ποιήτρια και μυθιστοριογράφο Janet Taylor (1783-1824) και πρωτο-δημοσιεύτηκε σε μια συλλογή με τίτλο Rhymes for the Nursery των αδελφών Janet & Ann Taylor (μετέπειτα Gilbert). Και επειδή αρχικά υπήρχε μια κάποια σύγχυση ως προς το ποιο ποίημα είναι ποιας αδελφής, έρχεται ο γιος της Ann, Josiah Gilber, στη βιογραφία της μάνας του να γράψει ότι, "δύο μικρά ποιήματα, το My Mother και το Twinkle-twinkle, littel star, ξεχώρισαν απ' όλα. Το πρώτο -λυρικό ποίημα για τη ζωή- το έγραψε η Ann, ενώ το δεύτερο -ποίημα για τη φύση- ήταν της Jane". 


Όσον αφορά στη μουσική του τραγουδιού, είναι μια λαϊκή μελωδία με τίτλο Ah vous dirai-je, Maman (Αχ, θα  σας λέω, μαμά), που εμφανίστηκε στη Γαλλία το 1761 στο βιβλίο Les Amusements dúne Heure et Demy, του Παριζιάνου Francois Bouin.


Η πρώτη, όμως, μελοποίηση του Twinkle, twinkle little Star εμφανίστηκε στο βιβλίο The Singing Master: First Class Tune Book, το 1838. Σπάνια όμως πιστώνονται οι στίχοι του στις αδελφές Taylor, καθώς θεωρείται πια παραδοσιακό τραγούδι. Την ίδια μελωδία μοιράζονται διάφορα άλλα ποιηματάκια (The Alphabet Song, Baa-baa Black Sheep) καθώς και μια ποικιλία χριστουγεννιάτικων τραγουδιών από διάφορα μέρη. Μπορεί να πει κανείς πως ακόμη και το ξεκίνημα του What a Wonderful World του Louis Armstong, το θυμίζει...   



Ωστόσο, γνωστό το έκανε ο Wolfgang Amadeus Mozart όταν στα 25 του έγραψε για πιάνο μια σειρά από παραλλαγές με θέμα τη μελωδία αυτή: 12 Variations on 'Ah, vous dirai-je maman', K.265/300e. Από τις παραλλαγές μόνο η ΧΙ και ΧΙΙ έχουν ενδείξεις, Adagio και Allegro αντίστοιχα. Για κάποιο διάστημα θεωρήθηκε πως το έργο αυτό γράφτηκε το 1778 όταν ο Μότσαρτ έμεινε στο Παρίσι. Γι αυτό στους καταλόγους των έργων του χρονολογικά η σύνθεση αυτή αριθμήθηκε ξανά: από Κ.265 σε Κ.300e και με πιθανή χρονολογία σύνθεση το 1781 ή 2. Οι παραλλαγές δημοσιεύθηκαν για πρώτη φορά στη Βιέννη το 1785. Αρκετοί



Αρκετοί εμπνεύστηκαν από την σύντομη αυτή μελωδία, μεταξύ αυτών:


- Ο 9ος γιος του Bach, ο Johann Christoph Friedrich Bach, που... ζήλεψε τον Μότσαρτ και έγραψε τις δικές του Variations on 'Ah vous dirais-je Maman' in G major (Wf XII:2) (BR A 45) που πρωτο-δημοσιεύτηκαν περίπου το 1880. 


- Αλλά και ο Joseph Haydn στο Andante της 94ης Συμφωνίας του, που πρωτο-παρουσιάστηκε στα 1792. 


- Καθώς επίσης και ο Camille Saint-Saens στο Καρναβάλι των Ζώων (1886) στο 12ο κομμάτι με τίτλο Fossiles (Απολιθώματα) 




Φεγγαράκι μου χλωμό φέξε μου και γλίστρησα...




3/3/14

Γλαρένιες εικόνες...



Αγναντεύοντας μπροστά στο γαλάζιο τ' ουρανού και της θάλασσας...
...ο φακός της μηχανής γεμίζει εικόνες!

Εικόνες γλαρένιες...



Η κοινωνία των γλάρων
επικοινωνεί και φλερτάρει,
κραυγάζει και καυγαδίζει.
 
 
Με χάρη και αρμονία στο πέταγμά τους,


και με τις κάτασπρες σπαθάτες φτερούγες τους,
πραγματοποιούν τις γλαροπτήσεις τους με μαεστρία.
Ελαφρείς και ευκίνητοι,
πετάνε ανάλαφρα πάνω απ' το νερό
και εφορμούν απότομα στην επιφάνεια μόλις δουν αφρόψαρο
Συναρπαστικό θέαμα...
 
οι αερομονομαχίες, για ένα κομμάτι τροφής που θα εντοπίσουν. 
 
Ελιγμοί και εφορμήσεις με φοβερή ταχύτητα
 
και εκπληκτική δεξιοτεχνία.
 

Φτεροκοπήματα και διαπεραστικές γλαρένιες κραυγές
στην κοινωνία των γλάρων. 

[Ξεκινήστε τα videos ταυτόχρονα]
video
video


Μα το πέταγμα είναι κάτι παραπάνω από μια διαδικασία ανεύρεσης τροφής.
Και σύμφωνα με τον "Γλάρο Ιωνάθαν"... πέτα, πέτα ψηλά!
Ανακάλυψε αυτό που ήδη γνωρίζεις και θα βρεις τον τρόπο να πετάς.
Μην πιστεύεις μόνο στα μάτια σου. Περιορίζουν το οπτικό σου πεδίο.
Να κοιτάζεις με την καρδιά σου! 
Ψάξε τον γλάρο μέσα σου...






Αμπελοφιλοσοφίες μιας βρόχινης Καθαράς Δευτέρας
Φωτοστιγμιότυπα από χθεσινή βόλτα στη Νέα Πέραμο