19/1/15

Από τον Πικάσο στη Δημουλά...

Pablo Diego José Francisco de Paula Juan Nepomuceno María de los Remedios Cipriano de la Santísima Trinidad Ruiz y Picasso

Το Όνειρο, 1932
picasso-the-dream
Έτσι αποτύπωσε μία από τις γυναίκες (σύζυγοι, ερωμένες, μούσες) της ζωής του ο Ισπανός ζωγράφος. Και το όνομα αυτής, Marie-Therese Walter...
46 αυτός το 1927, 17 αυτή αγνοούσε τη φήμη του όταν της συστήθηκε στο μετρό του Παρισιού μετά τα ψώνια της από την Γκαλερί Λαφανιέτ.
Η σχέση τους  κρατήθηκε μυστική ως το 1932 όταν πραγματοποιείται η μεγάλη έκθεση του Πικάσο στο Παρίσι, όπου εκτίθενται μεταξύ άλλων οι πίνακες Το Όνειρο και Η Διάλεξη. Για πρώτη φορά το μυστικό τους βγαίνει στη φόρα, αφού μέχρι τότε, στα έργα του η Μαρί-Τερέζ εμφανιζόταν συγκαλυμμένα, με τα χαρακτηριστικά της να ενσωματώνονται στο φόντο των πινάκων.
Μαζί της το 1935 αποκτά μια κόρη, τη Μάγια, (όντας ήδη παντρεμένος με την Ρωσο-Ουκρανή χορεύτρια Olga Stepanovna Khokhlova) ώσπου το 1937 την... αντικαθιστά με την επόμενη ερωμένη του. Η Μαρί-Τερέζ (όπως και άλλες γυναίκες του πριν και μετά) αυτοκτόνησε το 1977...
Το Όνειρο αγοράστηκε από τον μεγιστάνα του καζίνο του Λας Βέγκας, Στιβ Γουίν, το 1997 έναντι 48 εκατ. δολαρίων. Όταν ετοιμαζόταν να τον μεταπουλήσει στην τιμή των 139 εκατ. δολαρίων, ακυρώθηκε η συναλλαγή εξαιτίας ενός σκισίματος που ίδιος προκάλεσε στο κέντρο του πίνακα…

ΙΙα

57 χρόνια μετά, η Κική Δημουλά εμπνέεται και 'αναλύει' υπέροχα Το Όνειρο του Πικάσο σ' ένα ποίημα με τίτλο Σύνδρομο (από την ποιητική της συλλογή Το Τελευταίο Σώμα μου)

Κοιτάζοντας τν πίνακα το Πικάσο «Τ νειρο»

Ἔχω κρεμάσει αὐτὸν τὸν πίνακα σὰν δόλωμα
στὴ συμπαγῆ ἐπιπεδότητά μου
μήπως τσιμπήσει τανυσμὸς γκρεμιστῆς,
τὸν ἔχω σὰν φουρνέλο
μὴ καὶ τὴν ἀνατίναζε συθέμελα
τὴ συμπαγῆ ἐπιπεδότητά μου.

Καθιστ κοιμται τ κορίτσι.
Καθιστς παγγιάζεις καλύτερα στ σμα σου,
εσαι πι τοιμος ν γίνεις δικός σου: ν νειρευτες.
Το περβατικο  νατομία πέτρεψε στ σμα αθαιρεσίες σάρκινες.
Κοιμται τ κορίτσι ν πίσω π τ χαλαρ φουστάνι της
 νας μαστς νατέλλει γι ν θηλάσει  λαίμαργη φαίρεση.
Σπασμένη το λαιμο  ντίσταση κα τ κεφάλι, πελεύθερο,
σν γελαστ ατ κούμπησε στν μο
πού, περιγελαστς τς συμμετρίας, εναι πι ψωμένος π᾿ τν λλο,
στοιβάδα τόλμης.
Τν παρξή του φουγκράζεται τ κορίτσι: παράνομες κλεφτς μετακινήσεις,
μι μετατόπιση το Εναι λίγο πι δ λίγο πι κε,
θέσεις πο νεφοδιάζονται μ θέσεις.
 μύτη, πράσινη χαρακωτ γραμμ πο προσπερνάει διάφορη τ τέλος της,
χύνεται νάμεσα στ μάτια κα τ μέτωπο, χάνεται μέσα στ μαλλιά,
γγεο αμοφόρο του νδόμυχου.
Μισ χαμόγελο στ θέση του τ᾿ λλο μισ ψηλότερα,
συμμετρίας μειδίαμα σν να στραβοπόδαρο σκαμνάκι,
κε γι ν πατήσουν κα ν βγον π τς τουλπανένιες μαξες
ο τουλπανένιοι πιβάτες: τ νειρα το κοριτσιο.
Τς πολυθρόνας τ μπράτσα ποσυνειδίζονται:
λυγίζουνε σν χαλαρ γκάλιασμα στο κοριτσιο τ μέση,
γιατ τ ξέρουνε κόμα κα ο πολυθρόνες
πς ποιος νειρεύεται δονεται κι πάρχουνε κα νειρα
ποὺ σὲ πετᾶνε χάμω.

Ἐμένα ἡ μύτη μου τελειώνει ἀκριβῶς στὸ τέλος της.
Δὲν πάει αἷμα στὸ ἐνδόμυχο.
Κι οἱ ὦμοι μου συμμετρικὰ πεσμένοι καὶ οἱ δυό.
Καιρὸ ἔχω νὰ μιλήσω γιὰ ὄνειρα
καιρὸ δὲν ἔχω
 ὄνειρα δὲν ἔχω,
συμμετρικὴ ἀνέχεια.
Ο μοι μου συμμετρικ πεσμένοι κα ο δυό.
Κι τι ντέχω τέτοια νέχεια λέω μν εναι νειρο.
Μν εναι νειρο πς νειρα δν χω.
νειρο νάναι κι ς μν γυμνώνει π νειρα.
νειρο νάναι, σπόρος ν περιφέρεται στν πνο μου
κι χει  Θες γι μήτρα.
Τ πίνω κι ς μν εναι πόσιμο,
στω τ λέξη ν νειρεύομαι κα δν ρωτάω καμι ξακρίβωση
ν εναι νειρο πς νειρα δν χω.
Γι ν μιλήσει  κάθε ξακρίβωση θέλει ν πληρωθε μ νειρα.
Κι νειρα ν πληρώνω μι κόμα ξακρίβωση δν χω.

 μητέρα μου θηση πέθανε νέα
κι  πηλς πο εμαι, μ πιέζει ν σπάσω.
ς πότε, λέει, θ θυσιάζεται  θάνατος γι ν ζες σύ.
Κι νειρα δν χω ν πλάσω πήλινη περιφρούρηση τς λης μου.
Κα τί σημαίνει νειρο; Τί δηλαδ δν χω;
Θά ναι ατ πο θέλει νά χει μέσα του  πηλς γι ν μ σπάζει,
θά ναι ο τουλπανένιοι πιβάτες στς τουλπανένιες μαξες.

νειρο σημαίνει
φτερούγα πνου π κερ πο λιο ρωτεύεται κα λιώνει,
φύλλα πο θαυμαστ σορροπον σν ν πατνε σ κλαδι
ν τ βλέπεις καθαρ πς δν πάρχει δένδρο,
ν᾿ κος ν τραγουδνε χίλια να π᾿ τ λαρύγγι το χι.
νειρο σημαίνει
ν μν πάρχουν σύνορα κι ο βλοσυρο καχύποπτοι φρουροί τους.
λεύθερα ν μπαίνεις σ᾿ νθρωπο 
κι οτε τς ε, οτε τς οδε.
Δν ρθε κι να πόγευμα πο ν μ γίνει βράδυ,
ν ρθει κι να νειρο πο ν μν γίνει νθρωπος,
ν ρθει κι νας νθρωπος πο ν μ γίνει νειρο,
τς οδε, τς ε.

Ξανοίχτηκα πολ σ ρισμος
κι εν᾿ πικίνδυνο ν κλας χωρς πυξίδα.
Φύλαγέ μου, Θέ μου, τουλάχιστον σα χουν πεθάνει.

ΙΙβ


Η Εικόνα του Πάμπλο Πικάσο αναλύεται σε Λέξεις της Κικής Δημουλά. Οι λέξεις μετατρέπονται σε Νότες του Σάκη Παπαδημητρίου. Κι οι νότες μετουσιώνονται σε Ήχο με τη φωνή της Μαρίας Φαραντούρη. 


10/1/15

Tango... για ένα κεφάλι!

"Υπάρχει ένα τραγούδι που λέγεται Por Una Cabeza, σίγουρα θα το’χεις ακούσει σε κάποια ταινία.* Όταν πρέπει να φανεί πως ο πρωταγωνιστής φλέγεται από πάθος κι έρωτα, βάζουν αυτό να παίζει και του ρίχνουν στην αγκαλιά την πρωταγωνίστρια ή μιαν όμορφη κομπάρσα και ορίστε: χορεύουν τάνγκο και το πάθος και ο έρωτας πλημμυρίζουν το σινεμά… Είναι ένα τραγούδι που το έγραψε ένας Αργεντίνος, ο Carlos Gardel, πιθανόν να μην τον έχεις ακούσει ως τραγούδι αλλά ως ορχηστρικό κομμάτι με κάτι βιολιά σπαραχτικά, που στάζουν λαγνεία και πόθο και προδομένη αγάπη και πίκρα. Αλλά τραγούδι είναι, κανονικό, με στίχους. Το τίτλος του στα ελληνικά σημαίνει Για ένα κεφάλι. Ο Carlos Gardel ήταν ένας φοβερός τύπος, που έζησε μια ζωή γεμάτη επιτυχίες και πολλή λατρεία. Όταν ήταν 25 χρονών, και πριν γίνει διάσημος, έμπλεξε σε καβγά σ’ ένα μπαρ, κατά τη διάρκεια του οποίου τον πυροβόλησε ο πατέρα του Τσε Γκεβάρα, αλλά επέζησε κι έζησε για άλλα 20 χρόνια. Σκοτώθηκε σε αεροπορικό δυστύχημα το 1935, στο Μεντεγίν της Κολομβίας. Στον τάφο του, στο Μπουένος Άιρες, υπάρχει ένα άγαλμά του σε φυσικό μέγεθος. Στα πόδια του αγάλματος υπάρχουν πάντα λουλούδια και από τα δάχτυλα του αριστερού του χεριού, που το’ χει διπλωμένο χαλαρά μπροστά από την κοιλιά του, συνήθως κρέμεται ένα αναμμένο τσιγάρο, που έχει σφηνώσει εκεί κάποιος θαυμαστής. Το τραγούδι μιλάει για έναν τζογαδόρο. Το "για ένα κεφάλι" του τίτλου αναφέρεται σ’ ένα κεφάλι αλόγου. Ο πρωταγωνιστής του τραγουδιού έχει στοιχηματίσει στις ιπποδρομίες και τραγουδά τον πόνο και την οδύνη του επειδή το άλογό του έχασε πάνω στο νήμα, στο φινάλε, "για ένα κεφάλι". 75 χρόνια τώρα, εκατομμύρια ζευγάρια έχουν χορέψει με μάτια μισόκλειστα το βουβό πόνο του άτυχου τζογαδόρου χωρίς να το ξέρουν..." 
Τάδε έφη Θοδωρής Γεωργακόπουλος στο μυθιστόρημά του "Φεβρουάριος"


* Μια σειρά από ταινίες όπου παρουσιάζεται το τραγούδι αυτό είναι: Λίστα του Σίντλαιρ, Φρίντα, Αληθινά Ψέματα, Άρωμα Γυναίκας, Delicatessen, Ο Αη Βασίλης είναι Λέρα και Όλοι οι Άνθρωποι του Βασιλιά
Το τραγούδι, ωστόσο, πρωτακούστηκε στην ταινία Tango Βar το 1935.
Εδώ, στο Άρωμα Γυναίκας


Ιδού και οι στίχοι

 Por una cabeza de un noble potrillo 
χάνοντας για ένα κεφάλι κάποιου καθαρόαιμου
que justo en la raya afloja al llegar 
που κρατήθηκε στην τελική ευθεία
y que al regresar parece decir 
και επιστρέφοντας σαν να μου έλεγε
no olvides, hermano 
μην ξεχνάς, αδελφέ
vos sabes, no hay que jugar… 
ξέρεις, δεν έπρεπε να τζογάρεις…
Por una cabeza, metejon de un dia 
για ένα κεφάλι χάνεις και στον έρωτα
de aquella coqueta y risueña mujer 
για αυτή τη φιλάρεσκη και πρόσχαρη γυναίκα
que al jurar sonriendo 
που σου ορκίζεται με το χαμόγελο
el amor que esta mintiendo
για ένα ψεύτικο έρωτα
quema en una hoguera todo mi querer
καίει στην πυρά τον έρωτά μου.
Por una cabeza 
χάνοντας για ένα κεφάλι
todas las locuras
αυτή ήταν όλη η τρέλα μου
su boca que besa 
το στόμα της στο φιλί
borra la tristeza 
σκούπιζε τη θλίψη μου
calma la amargura 
μαλάκωνε την πίκρα
Por una cabeza 
χάνοντας για ένα κεφάλι
si ella me olvida 
αν με ξεχάσει
que importa perderme 
δεν έχω λόγο να ζω
mil veces la vida 
χίλιες φορές τη ζωή μου
para que vivir… 
γιατί να ζω…
Cuantos desengaños, por una cabeza, 
τόσες ψευδαισθήσεις, χάνοντας για ένα κεφάλι
yo jure mil veces no vuelvo a insistir 
Ορκίστηκα χιλιάδες φορές να μην ξαναεπιμείνω
pero si un mirar me hiere al pasar,
αλλά μόλις η ματιά της μ’ αγγίξει
su boca de fuego, otra vez, quiero besar 
τα χείλη της από φωτιά θέλω να φιλήσω άλλη μια φορά
Basta de carreras, se acabo la timba, 
αρκετά με τις κούρσες, φτάνει με τον τζόγο
final reñido yo no vuelvo a ver 
δε ξαναβλέπω φωτο-φίνις
pero si algun pingo llega a ser fija el domingo 
μα και αν ένα αλογάκι μοιάσει με σίγουρο την Κυριακή
yo me juego entero, que le voy a hacer 
θα παίξω τα ρέστα μου. Δε γίνεται να κάνω αλλιώς



Ο τραγουδιστής και ηθοποιός Carlo Gardel συνέθεσε το τραγούδι σε στίχους του Alfredo Le Pera. Και οι δύο σκοτώθηκαν, σχεδόν 3 μήνες μετά την ηχογράφηση στις 24 Ιουνίου του 1935, σε αεροπορικό δυστύχημα στο Μεντεγίν της Κολομβίας...
Εν ολίγοις, το Por una cabeza είναι μια ερωτική -μεταφορικά- ιστορία ενός τζογαδόρου που συγκρίνει το πάθος  του για τις γυναίκες με αυτό για τον ιππόδρομο. Μα έχασε και στα δυο! Ποιος είπε πως όποιος χάνει στον τζόγο κερδίζει στην αγάπη; Η διαφορά μεταξύ νίκης και ήττας είναι όσο ένα... κεφάλι αλόγου.








26/12/14

Τάδε ἔφησαν... Νίτσε & Στράους

Μόλις που πρόλαβα το κλείσιμο του 2014: έτος του Γερμανού φιλόσοφου, ποιητή, μουσικού και φιλόλογου Friedrich Nietzsche για τα 170 χρόνια από τη γέννησή του (1844-1900) αλλά και του επίσης Γερμανού, συνθέτη και μαέστρου, Richard Strauss για τα 150 χρόνια από τη δική του γέννηση (1864-1949). 
Κοινό τους σημείο το Τάδε έφη Ζαρατούστρα (Also Sprach Zarathustra)… φιλοσοφικό δοκίμιο του πρώτου, συμφωνικό ποίημα (εμπνευσμένο απ’ το δοκίμιο) του δεύτερου. 

I
Τάδε έφη F.Nietzsche... εδώ εδώ
 Τα 4 μέρη του βιβλίου (του οποίου η τελική μορφή εκδόθηκε το 1892) περιέχουν 82 σύντομους στοχασμούς για τον άνθρωπο, που τελειώνουν πάντα με την πρόταση Τάδε Έφη Ζαρατούστρα (ή Ζωροάστρης, ο αρχαίος Πέρσης προφήτης, ποιητής και απόκρυφος φιλόσοφος). Ο Νίτσε, χρησιμοποίησε τον Ζαρατούστρα για να εκπροσωπήσει τον ίδιο, δίνοντας και το έναυσμα στους συνθέτες για νέες ιδέες, καθότι, όπως είπε κι ο ίδιος, η Ζωή χωρίς Μουσική θα ήταν ένα λάθος... Ωστόσο, είχε προβλέψει ότι τα έργα του θα παρερμηνευτούν, γι αυτό άλλωστε και ο υπότιτλος στο έργο του: Ένα βιβλίο για όλους και για κανέναν...   


IIα
Και είναι το συμφωνικό ποίημα μουσική σύνθεση εμπνευσμένη από κάποιο είδος λογοτεχνικής ή εικαστικής τέχνης, αποδίδοντας με μουσικά μέσα εξωμουσικό περιεχόμενο. 
Με το συγκεκριμένο έργο ο Στράους επιθυμούσε (κατά τα γραφόμενά του) να αναπτύξει μουσικά την ιδέα της εξέλιξης της ανθρώπινης φυλής από την προέλευσή της μέχρι την ιδέα του Νίτσε για τον Υπεράνθρωπο, μέσω της εξέλιξης της θρησκείας και της επιστήμης. 
Το έργο του Στράους πρωτο-παρουσιάστηκε το 1897 και διαιρείται σε 9 μέρη με ονομασίες που έδωσε ο ίδιος από κεφάλαια του βιβλίου του Νίτσε: 
1.Einleitung, oder Sonnenaufjang (Introduction, or Sunrise) 2.Von den Hinterweltlern (Of Those in Backwaters) 3.Von der großen Sehnsucht (Of the Great Longing) 4.Von den Freuden und Leidenschaften (Of Joys and Passions) 5.Das Grablied (The Song of the Grave) 6.Von der Wissenschaft (Of Science and Learning) 7.Der Genesende (The Convalescent) 8.Das Tanzlied (The Dance Song) 9.Nachtwandlerlied (Song of the Night Wanderer)

 Also Sprach Zarathustra... τάδε έφη Richard Strauss

Την ίδια εποχή που ο Strauss συνέθετε το συμφωνικό του ποίημα, ο φίλος του, Gustav Mahler, χρησιμοποιούσε κείμενα από τον Ζαρατούστρα στην Τρίτη Συμφωνία και το 1899 ο Frederick Delius χρησιμοποίησε το ίδιο μέρος, καθώς και άλλα, για το χορωδιακό του έργο, A Mass Of Life


IIβ
Η εντυπωσιακή Εισαγωγή-Χάραμα από το μουσικό έργο του Στράους (βασισμένη στον Πρόλογο του Ζαρατούστρα) διάρκειας 90 περίπου sec... 

...είναι αυτή που το έκανε ίσως το δημοφιλέστερο έργο του Strauss μετά και την χρησιμοποίησή της στο soundrack της προφητικής ταινίας επιστημονικής φαντασίας του σκηνοθέτη Stanley Kubrick, 2001: Η Οδύσσεια του Διαστήματος (1968).   

2001: Η Οδύσσεια του Διαστήματος... τάδε έφη S.Kubrick





Τάδε ἔφησαν κάποιοι σπουδαίοι πριν κάμποσες δεκαετίες...
Μα οσονούπω μπαίνει το 2015 
και η JF φησί και εύχεται μια καλύτερη χρονιά να ανατείλει
Αμήν!