1/9/14

Από τα Goyescas στο... Bésame Mucho

Ι.  Francisco Goya (1746-1828) - Ισπανός ζωγράφος & χαράκτης
ΙΙ. Enrique Granados (1867-1916) - Ισπανός πιανίστας & συνθέτης
ΙΙΙ. Consuelo Velázquez (1916-2005) - Μεξικάνα πιανίστας & τραγουδοποιός
Ποτέ δεν συναντήθηκαν οι τρεις τους· όμως, μια λεπτή κλωστή τους συνδέει. Ας την ξετυλίξουμε...


Ι

Ο Francisco Goya απεικόνισε θέματα της λαϊκής ισπανικής παράδοσης, μεταξύ των οποίων οι majos (μάχος) και majas (μάχας): άντρες και γυναίκες, δηλαδή, των κατώτερων τάξεων της ισπανικής κοινωνίας, που διακρίνονταν για την προκλητική τους συμπεριφορά και τα ιδιαίτερα ρούχα που βασίζονταν σε παραδοσιακές ισπανικές ενδυμασίες με στοιχεία υπερβολής. Ο μποέμικος χαρακτήρας και η όλη τους εμφάνιση ερχόταν σε αντίθεση με το γαλλικό στυλ, γι αυτό και οι majos (μάχος) συχνά εμπλέκονταν σε καυγάδες με τους afrancesados: προσδιορισμός για όσους ακολουθούσαν την γαλλική μόδα και τα έθιμα.
Από τα γνωστότερα έργα του Goya, οι δύο πίνακες με το ίδιο μοντέλο: Η μάχα ντυμένη και γυμνή.
Βόλτα στην Ανδαλουσία
(majas & majos με τις χαρακτηριστικές ενδυμασίες τους)


ΙΙ

Κι από τον Goya στον Enrique Granados, ο οποίος επισκεπτόμενος το Μουσείο Prado της Μαδρίτης, εμπνεύστηκε από τις τοιχογραφίες του Goya, τον οποίο και θαύμαζε, και 'ζωντάνεψε' τις ρομαντικές πολύχρωμες σκηνές των majos και majas, συνθέτοντας (μεταξύ 1909 -11) τα Goyescas: Los majos enamorados (οι ερωτευμένοι μάχος): μια σουίτα 6 κομματιών για πιάνο (σε δύο βιβλία) με γραφή δύσκολη δεξιοτεχνικά και ιδιαίτερα διανθισμένη.

Αφού πέτυχε το πιανιστικό έργο, το χρησιμοποίησε και ως βάση για την ομώνυμη Όπερα Goyesca πάνω σε ισπανικό λιμπρέτο χρησιμοποιώντας μελωδίες από την πιανιστική σουίτα αλλά και νέες.
Για την ιστορία: η προγραμματισμένη πρεμιέρα στο Παρίσι του 1914 αναβλήθηκε λόγω του ξεσπάσματος του Α' Παγκόσμιου Πολέμου. Γι αυτό ταξίδεψε ως τη Νέα Υόρκη τον επόμενο χρόνο για την πρεμιέρα, με τη σύζυγό του, Amparo. Εκεί τιμήθηκε με μια πρόσκληση στο Λευκό Οίκο από τον πρόεδρο Wilson, με αποτέλεσμα να χάσει τον προγραμματισμένο πλου για Ισπανία. Έτσι, ταξίδεψε για Αγγλία. Μα το πλοίο όπου επέβαινε τορπιλίστηκε από γερμανικό υποβρύχιο στα νερά της Μάγχης. Παρά το γεγονός ότι δεν βυθίστηκε, πολλοί επιβάτες έπεσαν στο νερό. Ο Granados, παρότι ήταν μεταξύ αυτών που χρησιμοποίησαν σωτήρια λέμβο, πνίγηκε μαζί με τη σύζυγό του στη μάταιη προσπάθειά του να τη σώσει.

Ολόκληρη η σουίτα βρίσκεται εδώ. Επικεντρωνόμαστε όμως στο 4ο κομμάτι με τον τίτλο Quejas o La maja y el ruiseñor (Παράπονα ή Η μάχα και το αηδόνι). Είναι ένα από τα λίγα έργα που ο Granados ενσωματώνει ένα γνήσιο δημοτικό τραγούδι, καθώς προτιμά να επινοεί δικά του. Η παράδοση θέλει το κορίτσι να ακούει ένα λυπημένο τραγούδι ενός πουλιού στον κήπο της...

Σας θυμίζει κάτι το θέμα της μελωδίας που επανέρχεται συχνά; 



ΙΙΙ

Κι από τον Granados στην Consuelo Velázquez, που στα 24 της, παράλληλα με τις υποχρεώσεις της στην κρατική ορχήστρα του Μεξικού όπου ήταν σολίστ, υπήρξε και τραγουδοποιός. Όποτε της το επέτρεπαν οι υποχρεώσεις της, έπαιζε στο πιάνο μεξικάνικου εστιατορίου της Νέας Υόρκης τραγούδια της πατρίδας της αλλά και τζαζ. σουίνγκ, ταγκό. Και ήταν τότε, Νοέμβρης του 1940, που πρόσθεσε στο ρεπερτόριό της και τραγούδησε η ίδια ένα δικό της τραγούδι που είχε γράψει στα 15 της και δεν είχε ως τότε δημοσιοποιήσει. 

Μιλάμε για το αισθαντικό τραγούδι... Bésame Mucho (Φίλα με πολύ) το οποίο είναι επηρεασμένο από την πιο πάνω άρια, Quejas o La maja y el ruiseñor (Παράπονα ή Η μάχα και το αηδόνι), που όπως προαναφέραμε βρίσκεται αρχικά στην πιανιστική σουίτα Goyescas και αργότερα στην ομώνυμη όπερα του Enrique Granados. 

Τολμηρός στίχος για την εποχή και φυσικά την ηλικία της δημιουργού, αφού παρέπεμπε σε μια τρυφερή ερωτική στιγμή. Όταν κάποτε, σε συνέντευξη ρωτήθηκε ποια ήταν τα... πικάντικα ερεθίσματα που την ενέπνευσαν, απάντησε πως η έμπνευσή της ήταν απλά προϊόν φαντασίας, αφού στην ηλικία που το έγραψε δεν είχε ακόμα γευτεί ερωτικό φιλί. Άλλωστε, και σύμφωνα με το αυστηρά καθολικό περιβάλλον της γενέτειράς της, το φίλημα εθεωρείτο σοβαρόν αμάρτημαν...

Από κάποια στιγμή και μετά σταμάτησε να το τραγουδά η ίδια· το τραγούδησαν άλλοι γι αυτήν - και είναι ουκ ολίγοι- σε διάφορες γλώσσες και στυλ. Ανάμεσά τους οι: Έλβις Πρίσλεϋ, Μπητλς (σε 4 διαφορετικές εκτελέσεις), Δαλιδά, Πλάθιντο Ντομίνγκο. Χοσέ Καρέρας, Αντρέα Μποτσέλι, Σελίν Ντιόν, Μιρέιγ Ματιέ, Νατ Κινγκ Κόουλ, Σαρλ Αζναβούρ, Εντίθ Πιάφ, Χούλιο ιγκλέσιας, Γρανκ Σινάτρα, Ζανέτ Καπούγια και η μεγάλη κυρία Σεζάρια Εβόρα...  

Για την ιστορία, η 1η ηχογράφηση του τραγουδιού έγινε το 1941 από τον Εμίλιο Τουέρο. Το τραγούδι καταγράφηκε ως ύμνος για τις Αμερικανίδες όταν αποχαιρετούσαν τους έρωτές τους που έφευγαν για το μέτωπο στη διάρκεια του Β' Παγκόσμιου Πολέμου. Το δε 1999 αναγνωρίστηκε ως το πιο τραγουδισμένο και ηχογραφημένο Μεξικάνικο τραγούδι στον  κόσμο. 


Το ακούμε αρχικά από την ίδια την Βελάσκεθ στο πιάνο


...και μετά επιλέγω την κυρία





Muchos besos... σταυρωτά

Καλό μετακαλόκαιρο να έχουμε
και καλό μήνα





1/8/14

Ο 90άρης, η 88άρα και το tablet...

«Μια ασπρόμαυρη φωτογραφία, ένα όνομα Κερυνειώτικο, μια φράση από κάποια ξεχασμένη ιστορία… κι αρχίζουν σιγά-σιγά (με δυσκολία τις περισσότερες φορές) να ξετυλίγουν το κουβάρι ανά τας οδούς και τας ρύμας της μικρής μας Κερύνειας. Πολλές φορές το νήμα απ’ το κουβάρι σκαλώνει σε κάποιο σπίτι, σε κάποιο όνομα (γεράματα βλέπετε…) και τότε τους τσακώνω να ‘μαλώνουν’ για ένα όνομα, για κάποιο περιστατικό στην προσπάθειά τους να θυμηθούν. Μα ο ένας συμπληρώνει τον άλλον, τα ξαναβρίσκουν, ξαναβρίσκει και το κουβάρι το δρόμο του και ξεδιπλώνεται η ιστορία, που συνήθως δεν φτάνει ποτέ ως το τέρμα της… αφού η μια κουβέντα φέρνει την άλλη και ξαφνικά μπορεί να βρεθούν στην άλλη άκρη της πόλης. Και τότε χάνω τον ειρμό, δεν μπορώ να τους ακολουθήσω και αφήνομαι απλά να τους ακούω να περιδιαβαίνουν σε άλλες γειτονιές της Κερύνειας, να ξεδιπλώνουν μιαν άλλη ιστορία, με άλλα Κερυνειώτικα ονόματα πρωταγωνιστές…
Αυτά κάνω πού και πού στα γερόντιά μου… τους ανάβω τα αίματα με κάποια σχόλια μέσ’ από το Kyrenian Globally, και τότε παίρνει μπρος η μηχανή, λαδώνονται τα γρανάζια του μυαλού τους και συχνά βγάζω είδηση. Ασήμαντη για σας, μα για μένα σπουδαία γιατί συμπληρώνω το παζλ της εικόνας τους…
Αυτά είναι απ’ τα καλά του φατσοβιβλίου και της σύναξης των Κερυνειωτών…»


Αυτά έγραφα πριν ένα χρόνο σε ανάρτηση της κλειστής ομάδας, Kyrenian Globally, στο facebook. Και προχωρούμε ακάθεκτοι...  

Παλιότερα, λοιπόν, ενημερωνόταν από τις εφημερίδες με τρόπον έντυπο. Αργότερα άκουσε για τις ηλεκτρονικές και θέλησε να μάθει… Του πήρε χρόνος αρκετός να χειρίζεται το ποντίκι για να ανεβοκατεβάζει τη σελίδα κάθετα. Τα γράμματα της οθόνης ήθελαν μεγέθυνση. Δυσκολευόταν… μα όταν το κατάφερνε δεν εμφανιζόταν ολόκληρο το πλάτος της εφημερίδας στην οθόνη. Έπρεπε να μάθει να μετακινεί τη σελίδα και οριζόντια. Κι εδώ τα βρήκε σκούρα… ήθελε μονίμως έναν βοηθό δίπλα του.
Τελευταία έβλεπε τα εγγόνια του να περιφέρονται με αυτούς τους υπολογιστές σε μικρογραφία. Ρώτησε, έμαθε… και τα Χριστούγεννα που μας πέρασαν έκανε δώρο στον εαυτό του ένα… tablet turbox, παρακαλώ! Ωραία, σκέφτηκα, θα μου μείνει, αφού θα το βρει δύσκολο στο χειρισμό. Αμ δε...

Μάθαμε να το ανοίγουμε! Μάθαμε να κλικάρουμε με το δάκτυλο στην οθόνη (πράγμα καθόλου εύκολο όταν τα χέρια τρεμοπαίζουν και η άκρη του δακτύλου ακουμπάει οπουδήποτε αλλού εκτός απ’ το σωστό σημείο της ευαίσθητης οθόνης). Κι αφού αποθηκεύσαμε κάποιες εφημερίδες που ήθελε, μάθαμε, μετά από πάμπολλα επαναληπτικά μαθήματα, πώς να τις ανοίγουμε, να τις μεγεθύνουμε (πολύ πιο εύκολα παρά με το ποντίκι), να μετακινούμε τη σελίδα πάνω-κάτω, δεξιά-αριστερά, και να επιστρέφουμε στην προηγούμενη κατάσταση αν κάτι κάναμε λάθος… Τώρα πια, ενημερωνόμαστε καθημερινά για τα -κυπριακά κυρίως- τεκταινόμενα με τρόπον ηλεκτρονικόν!

Έλα όμως που βαριόμαστε τα ίδια και τα ίδια. Και αναζητήσαμε κάτι καινούργιο. Ωχ! σκέφτηκα, σε λίγο θα ζητήσει και λογαριασμό στο facebook
Κι αφού προβιβάστηκε στη β’ τάξη, αρχίσαμε τις εξερευνήσεις στο... google! Εδώ τα πράγματα δυσκόλεψαν. Οι οδηγίες δόθηκαν και γραπτώς με όλα τα στάδια -ένα προς ένα- ώστε να καταφέρει τελικά να γράφει στο… γουγκλί μία λέξη (π.χ. ‘Κερύνεια’ ή ‘Κύπρος’) και να ανοίγεται μπροστά του ένας ολόκληρος κόσμος πληροφοριών που δεν πίστευε στα μάτια του…

Κάποιες φορές τον έβρισκε η σύζυγος να αποκοιμιέται με το tablet στα χέρια. Και τότε ήταν που ζήλεψε και θέλησε να ασχοληθεί κι αυτή. Ευτυχώς, δεν χρειάστηκε καν να περάσει απ’ την α’ τάξη, αφού τα 'έπιασε' όλα με τ' αυτί απ’ τις προηγούμενες παραδόσεις! Κατευθείαν γκουγκλάρει όποιο θέμα θέλει και ένας καινούργιος κόσμος ανοίγεται μπροστά της…



Τώρα πια... τσακώνονται ποιος θα πρωτοπάρει στα χέρια του το tablet… 
Ο σχεδόν 90ρης κυρ-Χρήστος και η 88ρα κυρ-Ανατολή...
Τώρα στα γεράματα μάθε γέρο γράμματα, δε λένε; Ποιος είπε πως η τεχνολογία δεν είναι για την 3η και 4η ηλικία;






26/7/14

Το σιδηρουργείο του Χαίντελ...

Ένα μικρό μόνο μέρος από τις συλλογές της μουσικής για τσέμπαλο δημοσιεύθηκαν κατά τη διάρκεια της ζωής του Georg Frideric Handel (το υπόλοιπο διατηρείται σε χειρόγραφα αντίτυπα και μερικά αυτόγραφα), οι δε ημερομηνίες έκδοσής τους έχουν ελάχιστη αντιστοιχία με τις ημερομηνίες σύνθεσης.
Ο σημαντικότερος τόμος μεταξύ των τυπωμένων με έκδοση του ίδιου του Χαίντελ, είναι μια σειρά από σουίτες: Suites de piè ces pour le clavecin, Premier Volume  του 1720.
Σ’ έναν πρόλογό του ο Handel εξήγησε ότι ένιωθε “υποχρεωμένος να δημοσιεύσει μερικά από τα ακόλουθα μαθήματα εξαιτίας λαθραίων και εσφαλμένων αντιγράφων τους που είχαν φτάσει στο εξωτερικό” (προφανώς αναφερόταν σε πειρατική έκδοση υπό τον Jeanne Roger στο  Άμστερνταμ, περίπου την ίδια εποχή (χωρίς να  είναι σαφής ποια προηγήθηκε).
Η πλέον δημοφιλής σουίτα από την παραπάνω σειρά είναι η Νο.5 σε Μι μείζονα, HWV 430 και πιο συγκεκριμένα το τελευταίο από τα 4 μέρη της, με τίτλο Air and Variations

Το πώς αυτή η Air (πάνω στην οποία χτίστηκαν οι παραλλαγές) κατέληξε να λέγεται… Harmonious Blacksmith, χρειάστηκε πολύ φαντασία˙ σίγουρα όχι του Χαίντελ. Για πολλά χρόνια το κομμάτι ήταν δημοσιευμένο ως Handel's Fifth Favorite Lesson from his first Suite de PiecesΞεχώρισε από την υπόλοιπη σουίτα και άλλαξε όνομα…


Air and Variations με τσέμπαλο  

ή αν προτιμάτε μια πολύ ωραία εκτέλεση
με κιθάρα (αισθητικής Κερτσόπουλου) από την Σμαρώ Γρηγοριάδου


Γιατί όμως Harmonious Blacksmith (Αρμονικός Σιδηρουργός);
Ι. Περνούσε, λέει, τυχαία ο Χαίντελ έξω από ένα σιδηρουργείο και άκουσε τον σιδερά να μουρμουρίζει τη γνωστή air την ώρα που σφυροκοπούσε ρυθμικά το αμόνι του...
Αυτά έγραψε ο Richard Clark στις Αναμνήσεις από τον Χαίντελ, που δημοσίευσε μια μέρα του 1836. Υποστηρίζει δε πως ο σιδεράς, ονόματι Powell, είχε το σιδηρουργείο του κοντά στο Edgware του Λονδίνου, και μάλιστα, ο Clark, έγραψε στην ταφόπετρά του… “Στη μνήμη του William Powell, the Harmonious Blacksmith, ο οποίος θάφτηκε την 27η Φεβρουαρίου του 1780, σε ηλικία 78 χρόνων. Υπήρξε ενοριακός υπάλληλος κατά τη διάρκεια θανάτου του, όταν οργανίστας της εκκλησίας αυτής ήταν ο Handel. Ανεγέρθη με συνδρομές, το Μάϊο του 1868...".

ΙΙ. Λίγους μήνες μετά τη δημοσίευση των Αναμνήσεων, ο Clark συναντά τον J.W. Windsor από το Bath, φαν του Χαίντελ που γνώριζε όλα τα δημοσιευμένα του έργα, και του είπε πως όλα αυτά περί σιδερά και αμονιού είναι παραμύθια της χαλιμάς! Κι ότι ο αρχικός εκδότης του Handel's Fifth favourite Lesson from his first Suite de Pieces (που μετονομάσθηκε σε Harmonious Blacksmith), ήταν κάποιος στο Bath, με το όνομα Lintern, τον οποίο γνώριζε προσωπικά. Και ότι τον είχε ρωτήσει  για τη νέα ονομασία του κομματιού, και του απάντησε πως ήταν ψευδώνυμο που ο ίδιος έδωσε στον εαυτό του, επειδή είχε μεγαλώσει σιδεράς και στη συνέχεια στράφηκε προς τη μουσική. Και πως το συγκεκριμένο κομμάτι ήταν αυτό που συνεχώς αναζητούσε να παίξει. Το τύπωσε, λοιπόν, ξεχωριστά απ’ το υπόλοιπο έργο, γιατί έτσι θα μπορούσε να πουλήσει περισσότερα αντίγραφα και να έχει περισσότερο κέρδος.
Η 2η αυτή εκδοχή, είναι βέβαια πιο πειστική γιατί έχει γραφτεί στην 1η έκδοση του έγκριτου μουσικού λεξικού Grove (το 1889) από τον μουσικο-ιστορικό κύρους, τον William Chappell. Ωστόσο, δεν βρέθηκε αντίγραφο του κομματιού της έκδοσης του Lintern στο Βρετανικό Μουσείο…

Ως προς την πατρότητα της μελωδίας της Air, γράφτηκαν διάφορα μετά το θάνατο του Handel:
Ότι ήταν δημιούργημα του Βιεννέζου συνθέτη και κλαβενίστα, G.C.Wagenseil. Εντελώς αβάσιμος ισχυρισμός, αφού ήταν μόλις πέντε ετών όταν τυπώθηκε για πρώτη φορά το κομμάτι από τον Χαίντελ…
Κι ότι σχεδόν η ίδια Air (αλλά σε ελάσσονα τρόπο) βρίσκεται σε μια bourrée κάποιου Richard Jones (χωρίς και πάλι να είναι γνωστό ποια προηγείται)
Το βέβαιο είναι ότι, απόσπασμα της όπερας Almira του ίδιου του Handel (γραμμένη 16 χρόνια πριν τη δημοσίευση της Air) μοιάζει πολύ με την air. Και απ’ ό,τι γράφεται, υπάρχουν αρκετές πρώιμες χειρόγραφες εκδόσεις του κομματιού σε άλλη τονικότητα, με τίτλο Chaconne. Σύμφωνα δε με το Grove's Dictionary of Music and Musicians, το Air and Variations είναι μια υπέροχη αναθεωρημένη έκδοση μιας προηγούμενης συλλογής παραλλαγών σε Σολ μείζονα.  

Όπως και να'χει, σε όλες τις εποχές οι συνθέτες δανείζονται ή καλύτερα επαναχρησιμοποιούν μελωδίες - είτε παλιές δικές τους είτε άλλων συνθετών - ως βάση μιας καινούργιας σύνθεσης... Ακόμα κι ο μεταγενέστερος του Handel,  Beethoven, χρησιμοποίησε παρόμοιο θέμα της air για μια διμερή φούγκα για εκκλησιαστικό όργανο…Ούτε το κύρος τους ως συνθέτες μειώνεται αλλά μας δίνεται και η δυνατότητα να συγκρίνουμε διάφορους τρόπους επεξεργασίας του ίδιου μουσικού υλικού. 

Ολόκληρη η Suite No5 in E major, HWV 430 
Prelude, Allemande, Courante, Air & Variations

Μια ωραία διασκευή του... harmonious Blacksmith για πνευστά

.

22/7/14

Παράθυρο στη Φύση

Διήμερο του Άη-Λια
κι ανοίξαμε παράθυρο στη Φύση
οι αισθήσεις να χορτάσουν
και η φαντασία επίσης
Το πεύκο παντού
η μυρωδιά του έντονη...
το αίμα του αργοκυλάει...
...και το ρετσίνι του ποτάμι απ' τις πληγές


Στράφοι Ευβοίας
Ο εντοπισμός τους δύσκολος σε χάρτη
μα η αναζήτησή μας δεν πήγε στράφι...
Μικρός ορεινός οικισμός με 10 σπίτια όλα κι όλα πνιγμένα στο πράσινο
 με τα περβολικά
και τα λουλούδια στις αυλές τους



Η πρώτη εξόρμηση... ποδαράτη
Για λίγο ξαποστάσαμε...
και βαρέσαμε συναγερμό
μα... μη ρωτάς για ποιον κτυπά η καμπάνα...
video



  Η δεύτερη εξόρμηση... τροχάτη

Μέσω μιας αξιόλογης παρέμβασης του δασαρχείου Λίμνης
- με μονοπάτια, σκαλιά και παγκάκια -
αρχίζει η κατάβαση
Τα μονοπάτια διακλαδίζονται καθώς 
σύμφωνα και με τον χάρτη του Δασαρχείου 
δύο λίμνες σχηματίζονται στην κοίτη του ποταμού Σηπιά
Ακολουθούμε το πρώτο...
και το μέλλον μέσα απ' τις φυλλωσιές...
προμηνύεται λαμπρόν!
και ιδού! 
Ο καταρράκτης του Δρυμώνα
και ο περιβάλλων χώρος
  
 
video

Η ανηφόρα μάς περιμένει...
 
για να μας υποδείξει στην απέναντι πλευρά του δρόμου
μία επίσης δελεαστική οικοτουριστική διαδρομή
 μέσα στο πυκνό δάσος από κωνοφόρα του Ξηρού Όρους...


Ένα είναι το σίγουρο: πως η περιοχή κρύβει πάμπολλες φυσικές ομορφιές

Γι αυτό κι εμείς  π ρ ο σ ω ρ ι ν ά  κλείνουμε το παράθυρο... 





22/5/14

Καφεδάκι με τον Μπαχ!



Αιθιοπικές οι ρίζες του καφέ. Ταξίδεψε στην Υεμένη όπου άνοιξαν και τα πρώτα καφεποτεία. Στην Ευρώπη έφτασε μέσω της Βενετίας, που διατηρούσε ισχυρές εμπορικές σχέσεις με τον Αραβικό κόσμο. Αρχικά, τόσο στη Ανατολή όσο και στη Δύση, τα καφεποτεία αυτά ήταν στο στόχαστρο των, πάσης φύσεως αρχών, εξαιτίας του ότι ήταν τόποι συνάθροισης, διασκέδασης και τζόγου αλλά και πολιτικών συζητήσεων και δραστηριοτήτων. Αργότερα, ένα από τα λάφυρα Πολωνών, Αυστριακών και Γερμανών μετά την νίκη τους στη Βιέννη το 1683 λέγεται πως ήταν πολλά σακιά καφέ που άφησαν πίσω τους οι Οθωμανοί. 
Ήταν τότε περίπου που γεννήθηκε κι ο Johann Sebastian Bach (1685-1750)…

Δεν ξέρω αν ήτο καφεπότης ο Ιωάννης, πάντως σύχναζε σε καφεποτείον και μάλιστα αφιέρωσε στον καφέ μια καντάτα 25 περίπου λεπτών· την Cantata BWV 211 άλλως Coffee Cantata! Ο πρωτότυπος τίτλος είναι Schweigt stille, plaudert nicht (Ήσυχα, μην φλυαρείτε...) και γράφτηκε  μεταξύ 1732 και 1734, τότε που ο Μπαχ ανέλαβε τη διεύθυνση ενός από τα σημαντικότερα ορχηστρικά σύνολα της Λειψίας, το Collegium Musicum, όπου συμμετείχαν κυρίως σπουδαστές μουσικής ανώτερου επιπέδου, και απ’ το οποίο αναδείχθηκαν κορυφαίοι εκτελεστές. Εμφανιζόταν, λοιπόν, ο Μπαχ με την ορχήστρα του δυο φορές τη βδομάδα στο κεντρικό καφενείο της πόλης, Zimmerman's Coffee House, όπου είχε την ευκαιρία να παρουσιάζει –πλην της θρησκευτικής- και την κοσμική μουσική του. Βαθιά θρησκευόμενο άτομο με τα θρησκευτικά του έργα ευθυγραμμισμένα με τα ήθη της εποχής του. Ωστόσο, και ίσως λόγω της εδραιωμένης θέσης του, τον 'έπαιρνε΄ να σατιρίσει και κάποιο κοινωνικό πρόβλημα...

Βρισκόμαστε, λοιπόν, στη Λειψία όπου τα καφεποτεία του κοσμάκη συναγωνίζονταν τα σαλόνια του αριστοκρατικού savoir vivre. Ο μονάρχης της Πρωσίας, Φρειδερίκος ο Μέγας, θέλησε να εμποδίσει τις εισαγωγές του καφέ, όχι μόνο γιατί τα καφε-στέκια αποτελούσαν σημείο κοινωνικών συνευρέσεων, αλλά και γιατί γινόταν ολοένα και μεγαλύτερη αφαίμαξη του πλούτου της Πρωσίας χάριν των ξένων εξαγωγέων. Καταδίκασε, λοιπόν, τον καφέ και προέτρεψε τον λαό να πίνει… μπίρα. Η καφε-μόδα, όμως, είχε ήδη καθιερωθεί και η δημόσια κατακραυγή τελικά τον ανάγκασε να αλλάξει γνώμη…

Κάπως έτσι κατέληξε και η σύντομη ιστορία που αφηγείται η καφε-καντάτα του Μπαχ με θέμα τον εθισμό στον καφέ. Απ’ τις λίγες κοσμικές καντάτες του, την έγραψε για τρεις σόλο φωνές (σοπράνο, τενόρο και μπάσο), έγχορδα, φλάουτο και basso continuo. Θα μπορούσε να ονομαστεί και μίνι κωμική όπερα - είδος που δεν είχε ασχοληθεί καθόλου ο Μπαχ. Το λιμπρέτο γράφτηκε από τον Picander (ψευδώνυμο του Christian Friedrich Henrici) με τον οποίο συνεργάστηκε και σε άλλα του έργα. Αφορά το πάθος της κόρης Lieschen για τον καφέ και τη μάχη του πατέρα της, Schlendrian, να την αποκόψει από την απρεπή -για νερά κορίτσια- συνήθεια. Απειλεί να της στερήσει το φαΐ, τα ρούχα κι ό,τι δήποτε άλλο την ευχαριστεί. Την εκβιάζει, ακόμη, λέγοντάς της πως θα την 'αφήσει στο ράφι' αν δεν παραιτηθεί του καφέ. Η κόρη φαίνεται να το σκέφτεται, αφήνει τον μπαμπά να ψάχνει για γαμπρό, μα σε κάθε επίδοξο μνηστήρα λέει κρυφά πως δεν θα τον παντρευτεί αν δεν συμφωνήσει εκ των προτέρων να της επιτρέπει να πίνει καφέ! Η συνέχεια... στο τέλος...

Ακούστε αλλά και δείτε ολόκληρη την απολαυστική Καντάτα του Καφέ

Αναλυτικά η καντάτα
Κίνηση
Τίτλος
Χαρακτήρες
Σύνοψη
1
Recitativo: Schweigt stille
Αφηγητής
Ο αφηγητής παροτρύνει το κοινό να ησυχάσει και να δώσει προσοχή προτού παρουσιάσει τον Schlendrian και την Lieschen.
2
Άρια: Hat man nicht mit seinen Kindern
Schlendrian
Ο Schlendrian τραγουδάει πως η κόρη του αρνείται να τον υπακούσει παρόλο που της έχει πει 1000 φορές.
3
Recitativo: Du böses Kind
Schlendrian & Lieschen
Ο Schlendrian ζητά ακόμη μια φορά από την κόρη του να σταματήσει να πίνει καφέ, ενώ η Lieschen παροτρύνει τον πατέρα της να ηρεμήσει.
4
Aria: Ei! Wie schmeckt der Kaffee süße
Lieschen
Η Lieschen τραγουδά ένα ερωτικό τραγούδι στον καφέ της.
5
Recitativo: Wenn du mir nicht den Kaffee läßt
Schlendrian & Lieschen
Ο Schlendrian απαιτεί από την κόρη του να σταματήσει να πίνει καφέ, εκβιάζοντάς την ότι δεν θα της δίνει πλέον φαΐ, ή ότι θα της στερεί τα ρούχα της και τις άλλες απολαύσεις της. Η Lieschen ωστόσο δεν φαίνεται να του δίνει σημασία.
6
Aria: Mädchen, die von harten Sinnen
Schlendrian
Σε αυτό τον λυρικό μονόλογο, ο Schlendrian προσπαθεί να εντοπίσει το αδύνατο σημείο της κόρης του, προκειμένου να μεταστρέψει εντελώς τα αισθήματά της για τον καφέ και να μην ξαναπιεί ποτέ.
7
Recitativo: Nun folge, was dein Vater spricht!
Schlendrian & Lieschen
Ο Schlendrian απειλεί την κόρη του ότι δεν θα την αφήσει να παντρευτεί αν αποτύχει να σταματήσει να πίνει καφέ, η Lieschen παροδικά αλλάζει ρότα.
8
Aria: Heute noch, lieber Vater
Lieschen
Η Lieschen ευχαριστεί τον πατέρα της που προσφέρεται να της βρει σύζυγο και ορκίζεται να μην ξαναπιεί καφέ τη στιγμή που θα έχει βρει αγαπημένο
9
Recitativo: Nun geht und sucht der alte Schlendrian
Αφηγητής
Ο αφηγητής επισημαίνει ότι ενώ ο Schlendrian πηγαίνει να βρει γαμπρό στη κόρη του, αυτή κρυφά λέει στους επίδοξους μνηστήρες της ότι πρέπει να της επιτρέψουν να πίνει καφέ αν θέλουν πράγματι να την παντρευτούν.
10
Trio: Die Katze läßt das Mausen nicht
Όλοι
Και οι τρεις χαρακτήρες τραγουδούν το ηθικό δίδαγμα της ιστορίας ότι "το να πίνει κανείς καφέ είναι φυσιολογικό".


Τελικά, αφηγητής, μπαμπάς και κόρη τραγουδούν ολ τουγκεδερ το:
τι πιο φυσικό να πίνει κανείς καφέ! 

Τέλος! 



Μια τζούρα καφέ την ημέρα
κάνει το γιατρόνε πέρα... 
Αιθιοπική παροιμία :) 
Στην υγειά σας!