12/7/15

Ο διάολος και η τρίλια του...



Giuseppe Tartini (1692-1770): Προοριζόταν για Φραγκισκανός ιερέας. Ήταν τότε που ξεκίνησε το βιολί. Συνέχισε νομικά. Παντρεύτηκε την αγαπημένη του ισχυρού Καρδινάλιου Cornaro που τον κατηγόρησε για απαγωγή, αναγκάζοντάς τον να το σκάσει στο μοναστήρι του Αγίου Φραγκίσκου Ασίζης. Ήταν τότε που βελτίωσε το παίξιμό του στο βιολί σε καταπληκτικό επίπεδο. 
Απ' τους μεγαλύτερους συνθέτες, βιολονίστες και θεωρητικούς της μπαρόκ εποχής, το έργο του είναι παράδειγμα των αλλαγών που συνέβηκαν μετά τον Corelli (ιδρυτή της κλασικής σχολής του βιολιού) : 3 τα μέρη στις σονάτες αντί των 4 ή 5, μεγαλύτερη ποικιλία σε τονικότητες, ταχύτητα, φιγούρες, διπλές & τριπλές νότες, αλλά και ευαισθησία στο παίξιμο...

Και πώς εμπλέκεται ο διάβολος με τη μουσική και τους καλλωπισμούς της; 

Στην πρώτη έκδοση της πιο γνωστής σονάτας του Ταρτίνι, λέγεται πως υπάρχει το σχόλιο ο διάβολος στην άκρη του κρεβατιού, που όμως δε βάζει και κανείς το χέρι του ότι το είχε γράψει ο ίδιος στο χειρόγραφό του. Δημοσιεύτηκε σχεδόν 30 χρόνια μετά το θάνατό του. Λίγα χρόνια όμως πριν πεθάνει, φέρεται να δήλωσε ο ίδιος στον Γάλλο αστρονόμο Jerome Lalande πως το είχε γράψει μετά το ξύπνημα από ένα ιδιαίτερα 'ζωντανό' όνειρο: εμφανίστηκε, λέει, ο διάβολος στην άκρη του κρεβατιού του και ζήτησε να γίνει υπηρέτης του. Σε κάποια φάση ο Ταρτίνι του έδωσε το βιολί για να δοκιμάσει τις ικανότητές του κι ο σατανάς άρχισε να παίζει με... διαβολική δεξιοτεχνία. Ώσπου ξύπνησε ο Ταρτίνι με κομμένη την ανάσα και άρχισε απεγνωσμένα να γράφει ό,τι άκουσε. Μα το δικό του έργο, παρότι είχε μεγάλη απήχηση στο κοινό, παραπονιόταν πως, είναι τόσο πολύ κατώτερο απ' αυτό που είχα ακούσει, που αν θα μπορούσα να επιβίωνα αλλιώς, θα είχα σπάσει το βιολί μου και θα σταματούσα τη μουσική για πάντα. 

Έβαλε, λοιπόν, κι ο διάολος την ουρά του για το δημοφιλές έργο του Ταρτίνι, που δικαίως του έδωσε τον υπότιτλο, Σονάτα του Διαβόλου ή Τρίλια του Διαβόλου: 

Violin Sonata in G minor, B.g5
for violin kai basso continuo



I. Larghetto affettuoso
II. Allegro - 4:17
III. Andante, Allegro, Adagio - 8:06






4/6/15

Πάμ’ Ισπανία; με Isaac Albéniz…

«…οι κιθαρίστες έχουν οικειοποιηθεί σε τέτοιο βαθμό κάποια από τα έργα του, ώστε τελικά ξεχνάμε πως ο συνθέτης τα έγραψε για πιάνο...”

Μιλάμε για τον Isaac Manuel Francisco Albéniz y Pascual: γεννημένος στην Καταλονία το 1860, παιδί-θαύμα, εκμεταλλεύτηκε σωστά το ταλέντο του και έγινε βιρτουόζος πιανίστας και συνθέτης. Έγραψε όπερες και μουσική για θέατρο καθώς και λιγοστά ορχηστρικά έργα και τραγούδια, μα το μεγαλύτερο μέρος του έργου του ήταν πιανιστικό. Πέθανε νωρίς, το 1909, σε ηλικία 48 ετών…

Προς το τέλος της δεκαετίας του ’80 και επηρεασμένος από την ισπανική μουσική παράδοση, έγραψε μεταξύ άλλων και τη ρομαντική Suite española, οp. 47 (Ισπανική Σουίτα) για σόλο πιάνο. Αποτελείται από μουσικές γραμμένες κυρίως το 1886 που ομαδοποιήθηκαν το 1887 προς τιμήν της Βασίλισσας της Ισπανίας. Με τη σουίτα αυτή θα πάμε Ισπανία, καθώς τα μέρη της θα μας ταξιδέψουν σε διάφορες περιοχές και μουσικά στυλ της χώρας. 

Η σουίτα αρχικά περιελάμβανε 4 κομμάτια: Granada, Cataluña, Sevilla και Cuba, που όπως πολλά έργα για πιάνο του Αλμπένιθ, μας περιδιαβαίνουν σε διάφορες περιοχές και μουσικά στυλ της Ισπανίας. Το 1912 μετά θάνατο του Αλμπένιθ, ο εκδότης Hofmeister επανέκδωσε τη σουίτα, προσθέτοντας άλλα 4 κομμάτια του συνθέτη για πιάνο: Cádiz, Asturias, Aragón και Castilla, τα οποία είχαν δημοσιευτεί σε άλλες συλλογές και μερικές φορές με διαφορετικούς τίτλους (το πασίγνωστο Asturias αρχικά ήταν το Prelude από την σουίτα Chants d'Espagne – Τραγούδια από την Ισπανία). 

Αυτά τα επιπρόσθετα κομμάτια δεν καθρεφτίζουν ακριβώς την γεωγραφική περιοχή στην οποία αναφέρεται το καθένα. Παράδειγμα το δημοφιλές Asturias, όπου οι ρυθμοί του Ανδαλουσιανού φλαμέγκο λίγο έχουν να κάνουν με την Ατλαντική περιοχή της Αστούρια. Αυτό δεν εμπόδισε βέβαια την Ισπανική Σουίτα  να γίνει ένα από τα λαοφιλή έργα του Αλμπένιθ.

Σε καθένα από τα παρακάτω 8 μέρη της σουίτας, ο τίτλος αναφέρεται στην γεωγραφική περιοχή που φωτογραφίζει η κάθε μουσική και σε παρένθεση η μουσική φόρμα ή χορός από την περιοχή αυτή.

  1. Granada (Serenata) 
  2. Cataluña (Curranda) 
  3. Sevilla (Sevillanas) – χορός της Σεβίλης
  4. Cádiz (Saeta) 
  5. Asturias (Leyenda)  η μουσική δεν θεωρείται ενδεικτική της περιοχής της Αστούρια αλλά μάλλον του Ανδαλουσιανού φλαμένκο, το δε Leyenda προέρχεται από το legend=θρύλος, μύθος­ 
  6. Aragón (Fantasía)  από την Αραγκόν, προέρχεται η fantasia στο στυλ χορού της Αραγονίας με το όνομα jota (από το jumb)
  7. Castilla (Seguidillas) – χορός και τραγούδι της Καστίλης (από το seguir = ακολουθώ)
  8. Cuba (Notturno) – από την Κούβα (που τότε, στα 1880, ήταν μέρος της Ισπανίας) προέρχεται το notturno σε στυλ habanera.

Suite española, οp. 47 για σόλο πιάνο



Η Suite española, οp. 47 ενορχηστρώθηκε από άλλους˙μία διάσημη ενορχήστρωση είναι αυτή του Rafael Frühbeck de Burgos (σε 3 μέρη) 

Διασκευές ξεχωριστών κομματιών αλλά και ολόκληρης της σουίτας συχνά παίζονται από κλασικούς κιθαρίστες. Είναι γεγονός πως, τα έργα Granada, Sevilla, Cadiz και Asturias πιο συχνά ακούγονται από κιθάρα παρά από πιάνο και έγιναν βασικά έργα του κιθαριστικού ρεπερτορίου αρχές του 20ου αι 
Ας ακούσουμε το Asturias και τη Granada με δύο μεγάλους κιθαρίστες.

Βuen viaje!

25/4/15

Εικόνες μεταπασχαλινές...

Η βρόχα έπεφτε ράιτ θρου 
video
Και πάνω στης βροχής τις στάλες, στρέιτ θρου έπεφταν οι ηλιακτίνες 
 ...ζωγραφίζοντας τόξο ουράνιο
Ανάμεσα στις στέγες τις άχαρες
- καταμεσής μιας Άνοιξης Απριλιάτικης -
ο Όλυμπος επιμένει στ' άσπρα
Μπρος αυτός πίσω εμείς
δρόμο παίρνουμε...
και δρόμο αφήνουμε για να τον συναντήσουμε.
Ώσπου μια γέφυρα που διασχίζει μια λίμνη μας οδηγεί στον απέναντι λοφίσκο... 
Το όνομα αυτού, Νεράιδα:
Κοινότητα Νεράιδας - Δήμου Σερβίων - Νομού Κοζάνης
Η Νεράιδα μας επιφύλαξε έκπληξη μεγάλη
Τεχνητή λίμνη Πολυφύτου ή Αλιάκμονα! 
με τα σύννεφα να καθρεφτίζονται στα ήρεμα νερά
και τα πάντα σε πλήρη αρμονία!
Η Νεράιδα, η Λίμνη του Αλιάκμονα, ο χιονισμένος Όλυμπος



Και του χρόνου!






19/1/15

Από τον Πικάσο στη Δημουλά...

Pablo Diego José Francisco de Paula Juan Nepomuceno María de los Remedios Cipriano de la Santísima Trinidad Ruiz y Picasso

Το Όνειρο, 1932
picasso-the-dream
Έτσι αποτύπωσε μία από τις γυναίκες (σύζυγοι, ερωμένες, μούσες) της ζωής του ο Ισπανός ζωγράφος. Και το όνομα αυτής, Marie-Therese Walter...
46 αυτός το 1927, 17 αυτή αγνοούσε τη φήμη του όταν της συστήθηκε στο μετρό του Παρισιού μετά τα ψώνια της από την Γκαλερί Λαφανιέτ.
Η σχέση τους  κρατήθηκε μυστική ως το 1932 όταν πραγματοποιείται η μεγάλη έκθεση του Πικάσο στο Παρίσι, όπου εκτίθενται μεταξύ άλλων οι πίνακες Το Όνειρο και Η Διάλεξη. Για πρώτη φορά το μυστικό τους βγαίνει στη φόρα, αφού μέχρι τότε, στα έργα του η Μαρί-Τερέζ εμφανιζόταν συγκαλυμμένα, με τα χαρακτηριστικά της να ενσωματώνονται στο φόντο των πινάκων.
Μαζί της το 1935 αποκτά μια κόρη, τη Μάγια, (όντας ήδη παντρεμένος με την Ρωσο-Ουκρανή χορεύτρια Olga Stepanovna Khokhlova) ώσπου το 1937 την... αντικαθιστά με την επόμενη ερωμένη του. Η Μαρί-Τερέζ (όπως και άλλες γυναίκες του πριν και μετά) αυτοκτόνησε το 1977...
Το Όνειρο αγοράστηκε από τον μεγιστάνα του καζίνο του Λας Βέγκας, Στιβ Γουίν, το 1997 έναντι 48 εκατ. δολαρίων. Όταν ετοιμαζόταν να τον μεταπουλήσει στην τιμή των 139 εκατ. δολαρίων, ακυρώθηκε η συναλλαγή εξαιτίας ενός σκισίματος που ίδιος προκάλεσε στο κέντρο του πίνακα…

ΙΙα

57 χρόνια μετά, η Κική Δημουλά εμπνέεται και 'αναλύει' υπέροχα Το Όνειρο του Πικάσο σ' ένα ποίημα με τίτλο Σύνδρομο (από την ποιητική της συλλογή Το Τελευταίο Σώμα μου)

Κοιτάζοντας τν πίνακα το Πικάσο «Τ νειρο»

Ἔχω κρεμάσει αὐτὸν τὸν πίνακα σὰν δόλωμα
στὴ συμπαγῆ ἐπιπεδότητά μου
μήπως τσιμπήσει τανυσμὸς γκρεμιστῆς,
τὸν ἔχω σὰν φουρνέλο
μὴ καὶ τὴν ἀνατίναζε συθέμελα
τὴ συμπαγῆ ἐπιπεδότητά μου.

Καθιστ κοιμται τ κορίτσι.
Καθιστς παγγιάζεις καλύτερα στ σμα σου,
εσαι πι τοιμος ν γίνεις δικός σου: ν νειρευτες.
Το περβατικο  νατομία πέτρεψε στ σμα αθαιρεσίες σάρκινες.
Κοιμται τ κορίτσι ν πίσω π τ χαλαρ φουστάνι της
 νας μαστς νατέλλει γι ν θηλάσει  λαίμαργη φαίρεση.
Σπασμένη το λαιμο  ντίσταση κα τ κεφάλι, πελεύθερο,
σν γελαστ ατ κούμπησε στν μο
πού, περιγελαστς τς συμμετρίας, εναι πι ψωμένος π᾿ τν λλο,
στοιβάδα τόλμης.
Τν παρξή του φουγκράζεται τ κορίτσι: παράνομες κλεφτς μετακινήσεις,
μι μετατόπιση το Εναι λίγο πι δ λίγο πι κε,
θέσεις πο νεφοδιάζονται μ θέσεις.
 μύτη, πράσινη χαρακωτ γραμμ πο προσπερνάει διάφορη τ τέλος της,
χύνεται νάμεσα στ μάτια κα τ μέτωπο, χάνεται μέσα στ μαλλιά,
γγεο αμοφόρο του νδόμυχου.
Μισ χαμόγελο στ θέση του τ᾿ λλο μισ ψηλότερα,
συμμετρίας μειδίαμα σν να στραβοπόδαρο σκαμνάκι,
κε γι ν πατήσουν κα ν βγον π τς τουλπανένιες μαξες
ο τουλπανένιοι πιβάτες: τ νειρα το κοριτσιο.
Τς πολυθρόνας τ μπράτσα ποσυνειδίζονται:
λυγίζουνε σν χαλαρ γκάλιασμα στο κοριτσιο τ μέση,
γιατ τ ξέρουνε κόμα κα ο πολυθρόνες
πς ποιος νειρεύεται δονεται κι πάρχουνε κα νειρα
ποὺ σὲ πετᾶνε χάμω.

Ἐμένα ἡ μύτη μου τελειώνει ἀκριβῶς στὸ τέλος της.
Δὲν πάει αἷμα στὸ ἐνδόμυχο.
Κι οἱ ὦμοι μου συμμετρικὰ πεσμένοι καὶ οἱ δυό.
Καιρὸ ἔχω νὰ μιλήσω γιὰ ὄνειρα
καιρὸ δὲν ἔχω
 ὄνειρα δὲν ἔχω,
συμμετρικὴ ἀνέχεια.
Ο μοι μου συμμετρικ πεσμένοι κα ο δυό.
Κι τι ντέχω τέτοια νέχεια λέω μν εναι νειρο.
Μν εναι νειρο πς νειρα δν χω.
νειρο νάναι κι ς μν γυμνώνει π νειρα.
νειρο νάναι, σπόρος ν περιφέρεται στν πνο μου
κι χει  Θες γι μήτρα.
Τ πίνω κι ς μν εναι πόσιμο,
στω τ λέξη ν νειρεύομαι κα δν ρωτάω καμι ξακρίβωση
ν εναι νειρο πς νειρα δν χω.
Γι ν μιλήσει  κάθε ξακρίβωση θέλει ν πληρωθε μ νειρα.
Κι νειρα ν πληρώνω μι κόμα ξακρίβωση δν χω.

 μητέρα μου θηση πέθανε νέα
κι  πηλς πο εμαι, μ πιέζει ν σπάσω.
ς πότε, λέει, θ θυσιάζεται  θάνατος γι ν ζες σύ.
Κι νειρα δν χω ν πλάσω πήλινη περιφρούρηση τς λης μου.
Κα τί σημαίνει νειρο; Τί δηλαδ δν χω;
Θά ναι ατ πο θέλει νά χει μέσα του  πηλς γι ν μ σπάζει,
θά ναι ο τουλπανένιοι πιβάτες στς τουλπανένιες μαξες.

νειρο σημαίνει
φτερούγα πνου π κερ πο λιο ρωτεύεται κα λιώνει,
φύλλα πο θαυμαστ σορροπον σν ν πατνε σ κλαδι
ν τ βλέπεις καθαρ πς δν πάρχει δένδρο,
ν᾿ κος ν τραγουδνε χίλια να π᾿ τ λαρύγγι το χι.
νειρο σημαίνει
ν μν πάρχουν σύνορα κι ο βλοσυρο καχύποπτοι φρουροί τους.
λεύθερα ν μπαίνεις σ᾿ νθρωπο 
κι οτε τς ε, οτε τς οδε.
Δν ρθε κι να πόγευμα πο ν μ γίνει βράδυ,
ν ρθει κι να νειρο πο ν μν γίνει νθρωπος,
ν ρθει κι νας νθρωπος πο ν μ γίνει νειρο,
τς οδε, τς ε.

Ξανοίχτηκα πολ σ ρισμος
κι εν᾿ πικίνδυνο ν κλας χωρς πυξίδα.
Φύλαγέ μου, Θέ μου, τουλάχιστον σα χουν πεθάνει.

ΙΙβ


Η Εικόνα του Πάμπλο Πικάσο αναλύεται σε Λέξεις της Κικής Δημουλά. Οι λέξεις μετατρέπονται σε Νότες του Σάκη Παπαδημητρίου. Κι οι νότες μετουσιώνονται σε Ήχο με τη φωνή της Μαρίας Φαραντούρη.